वर्षा लागेसँगै नेपालले भारत र बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्न थालेको छ । चैत–वैशाखदेखि नै थोरै परिमाणमा निर्यात सुरु भएकोमा वर्षायाम लागेसँगै निर्यात वृद्धि हुन थालेको छ ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार गत सोमबारदेखि बंगलादेशतर्फ पनि ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात भइरहेको छ । जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म पाँच महिना बंगलादेशमा ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात गर्न २०८१ कात्तिक ३० मा अनुमति पाएको थियो । त्यस्तै, भारतले नेपाललाई निर्यातका निम्ति दिएको अनुमति १ हजार १६५ मेगावाट छ ।

उक्त अनुमति अनुसार भारतमा पनि जुन १५ देखि थप विद्युत् निर्यात सुरु भएको प्राधिकरणले जनाएको छ । जेठ ३१ गते अर्थात् जुन १५ देखि नेपालबाट भारततर्फ पनि विद्युत् निर्यात उल्लेख्य रूपमा बढेको छ ।

हाल नेपालले भारत र बंगलादेश गरी दैनिक करिब ६ सय ५० मेगावाटसम्म विद्युत् निर्यात गरिरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

प्राधिकरणका प्रवक्ता राजन ढकालले जुन १५ तारिखदेखि भारतको हरियाणा र बिहारसँगको द्विपक्षीय सम्झौता बमोजिमको विद्युत् निर्यात सुरु भएको जानकारी दिए । उनका अनुसार हाल भारततर्फको डे–अहेड मार्केट र द्विपक्षीय सम्झौता गरी ६५० मेगावाट विद्युत् दैनिक रूपमा निर्यात भइरहेको छ ।

उनले भने, ‘वैशाख महिना लागेसँगै थोरै–थोरै मात्रामा विद्युत् निर्यात सुरु गरेका थियौँ । गत सोमबारदेखि सम्झौता अनुरुप भारत र बंगलादेशमा समेत विद्युत् निर्यात सुरु गरेका छौँ । भारतमा ६०० मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् निर्यात भइरहेको छ । बंगलादेशमा ४० मेगावाट विद्युत् निर्यात सुरु भएको छ ।’

भारतीय बजारमा मात्रै एक हजार १२५ मेगावाट विद्युत् बिक्रीको अनुमति प्राधिकरणले पाएको छ ।  भारतलाई बिक्री गरिने विद्युतको औसत मूल्य ५.२५ देखि ५.४५ भारतीय रुपैयाँ प्रतियूनिट छ ।

प्राधिकरणले २०७८ कात्तिक १६ गतेदेखि भारतमा औपचारिक रूपमा विद्युत् बिक्री सुरु गरेको थियो । सुरुवातमा ३९ मेगावाट बिक्री अनुमति पाएको नेपालले हाल भारत र बंगलादेशका लागि गरी कुल एक हजार १६५ मेगावाट विद्युत् बिक्री स्वीकृति प्राप्त गरिसकेको छ ।

प्राधिकरणका अनुसार, चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनदेखि चैतसम्मको नौ महिनामा भारत र बंगलादेशमा विद्युत् बिक्री गरेर २० अर्ब ४१ करोड ५६ लाख आम्दानी भएको छ । उक्त अवधिमा भारतबाट विद्युत् खरिदमा सात अर्ब ३९ करोडको विद्युत् आयात गरेको छ ।

साउनदेखि मंसिरसम्मको पाँच महिनामा मात्रै नेपालले कुल दुई हजार ७१४ गिगावाट–आवर विद्युत् निर्यात गरेको थियो । हाल नेपालको विद्युत् जडित उत्पादन क्षमता करिब चार हजार ३०० मेगावाट पुगेको छ ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्षमा एक हजार ४० मेगावाट विद्युत् उत्पादनको लक्ष्य राखेको छ । यदि उक्त लक्ष्य प्राप्त भएमा आगामी आर्थिक वर्षमा पाँच हजार पाँच सय मेगावाट माथि पुग्नेछ ।

प्राधिकरणका अनुसार वर्षात् सुरु भएसँगै अहिले विद्युत् प्राधिकरण, प्राधिकरणका सहायक कम्पनी तथा निजी क्षेत्र गरी करिब २५ सय मेगावाटको हाराहारीमा विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ ।

प्राधिकरणका अनुसार अहिले ६० हजार बढी मेगावाट–आवर विद्युत् माग रहेको छ । आन्तरिक खपत ४३ हजार ५०२ मेगावाट–आवर छ । उच्च मागको समयमा आन्तरिक माग दुई हजार १७६ मेगावाट मात्र रहेकाले बाँकी विद्युत् भारततर्फ निर्यात सुरु गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

तर सुक्खायाम सुरु हुनासाथ नेपालको आन्तरिक उत्पादन घट्छ । उत्पादन कमी भएसँगै भारतसँगै नेपालले विद्युत् निर्यात गर्ने गरेको छ । गत वर्षदेखि नेपाल खुद विद्युत् निर्यातकर्ता मुलुकको रूपमा स्थापित भइरहेको छ । हरेक वर्षको मङ्सिर लागेसँगै विद्युत् निर्यात गर्ने सुरु गर्ने गर्छ । नेपालमा अधिकांश नदी प्रवाह (आरओआर) जलविद्युत् परियोजना छन् । त्यसले गर्दा बर्खामा पूर्ण क्षमतामा विद्युत् उत्पादन हुन्छ । हिउँदमा भने क्षमताको २०–३० प्रतिशतको अनुपातमा बिजुली उत्पादन हुन्छ ।