काठमाडौ । दसैंको मुखमा चीनसँग जोडिएका नेपालका तीन प्रमुख स्थलनाका एकैपटक प्रभावित हुनु केवल प्राकृतिक विपत्तिको कथा होइन । भोटेकोशीको बाढीले केरुङनाका अनिश्चित बनेको छ, तातोपानी लामो समयदेखि सञ्चालनमा आउन सकेको छैन र अहिले बेनी–जोमसोम सडकखण्डमा आएको बाढीपहिरोका कारण कोरला नाकासम्मको पहुँच अवरुद्ध भएको छ । परिणामतः चीनसँगको स्थल व्यापारको एउटा ठूलो हिस्सा सडकमै रोकिएको छ ।

यो समस्यालाई बुझेर नेपालस्थित चिनियाँ राजदूतले हालै कोरोलानाकालाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुरुप सञ्चालन गर्ने बताएका छन् । कुरा ठिकै भए पनि दसैँको मुखमा तातोपानी नाका खोलिदिए नेपाली जनताले राहत पाउने थिए ।

तातोपानी काठमाडौंका लागि चीनसँगको सबैभन्दा छोटो स्थलमार्ग हो । काठमाडौं-खासा दूरी करिब १ सय २४ किलोमिटर मात्रै छ । केरुङतर्फको दूरी करिब १ सय ६४ किलोमिटर छ । खासाबाट काठमाडौंसम्म सामान्य अवस्थामा सामान ल्याउन पनि कम्तीमा १२ देखि १५ दिन लाग्ने व्यवसायी बताउँछन् । सिगात्से पनि केरुङभन्दा तातोपानीतर्फ करिब ३० किलोमिटर नजिक पर्छ । अर्थात् पूर्वाधार र दूरीका हिसाबले तातोपानी नेपालका लागि सजिलो व्यापारिक नाका हो ।

तर, काठमाडौं नजिक पर्ने यही नाका लामो समयदेखि सहज रूपमा सञ्चालन हुन सकेको छैन । नाका सञ्चालनमा प्राकृतिक जोखिम, सुरक्षा संवेदनशीलता र सडकको अवस्थालाई कारण देखाइए पनि नेपालतर्फबाट हेर्दा यसको अर्को पाटो पनि छ– नेपाल र चीनबीच अहिले देखिएको संवेदनशील कूटनीतिक समीकरण ।

चीनले नेपालका उत्तरी नाकालाई सामान्य व्यापारिक मार्गभन्दा बढी रणनीतिक दृष्टिले हेर्ने गरेको देखिन्छ । सीमा क्षेत्रमा हुने आवागमन, तिब्बतसँग जोडिएका सुरक्षा चासो तथा नेपालमा हुने तिब्बतसम्बन्धी गतिविधिप्रति चीनको संवेदनशीलता पुरानै हो । त्यसैले कुनै नाका बन्द हुनुको कारण सडकको अवस्था मात्रै हो भनेर निष्कर्ष निकाल्नुअघि त्यससँग जोडिएका सुरक्षा र कूटनीतिक पक्षलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ । अहिलेको सरकारका गतिविधिबाट चीन पक्ष सशंकित हुँदा नाकामा उल्झन आएको हो । नाका खुलाउन कुटनीतिक पहल अनिवार्य देखिएपनि सो अनुसारको छलफल हुन सकेको छैन ।